021-91004064
آتشکده آدریان | محل عبادت زرتشتیان در تهران

آتشکده آدریان | محل عبادت زرتشتیان در تهران

آتشکده آدریان یا همان نیایشگاه آدریان یکی از مکان های مذهبی زرتشتیان است که در آن به عبادت می پردازند. در دین زرتشت مکان های مخصوص برای عبادت خود در نظر می گیرند تا عبادت خالصانه داشته باشند و مراسم خود را هر چه باشکوه تر و مفصل تر انجام دهند و یکی از این عبادتگاه ها همان آتشکده آدریان است که در تهران قرار دارد. آتشکده آدریان یکی از آثار ملی به ثبت رسیده ایران است که در دوره قاجار ساخته شده و بیانگر تاریخ و شکوه آن دوران است. 

آتشکده آدریان با قرارگیری در خیابان سی تیر در یک موقعیت جغرافیایی بسیار خوب قرار دارد و این آتشکده به طور کل نشان دهنده فرهنگ و آداب و رسوم مذهبی مردم زرتشتی است. 
آتشکده آدریان یکی از زیباترین و جذاب ترین آتشکده های کشور محسوب می شود و تنها آتشکده ای بوده که در تهران ساخته شده است. از لحاظ معماری آتشکده آدریان بسیار خاص بوده و تزئینات ظاهری آن بسیار شیک و جذاب است. ساخته شدن آتشکده آدریان در شهر تهران این فرصت را به علاقمندان به تاریخ و ادیان مذهبی می دهد تا با مراسم مذهبی زرتشتی آشنا شوند و با نحوه پرستش و نیایش آنها آگاه شوند.

هر ساله افراد زیادی از این آتشکده واقع در تهران بازدید می کنند و با شکوه و عظمت آن آشنا می شوند. این بازدید کننده ها نه تنها از این آتشکده آدریان بلکه می توانند از موزه مردم شناسی زرتشتیان که در آن قرار دارد نیز بازدید کنند و به طور کل یک بازدید جامع و کلی داشته باشند. شما نیز اگر می خواهید از تاریخ و فرهنگ هموطنان زرتشتی خود مطلع شوید و با زیبایی معماری آتشکده آدریان آشنا شوید با ما همراه شوید تا اطلاعاتی به شما بدهیم.

آشنایی با آتشکده آدریان

آتشکده آدریان همانطور که گفته شد تنها آتشکده شهر تهران است و در دوران قاجار ساخته شد. این آتشکده بسیار باشکوه و با عظمت در قلب شهر تهران قرار دارد و با دربی چوبی پذیرای بازدید کنندگان است. از همان ابتدای ورود حس و حال بازدید کننده آتشکده آدریان عوض می شود و با چهره متفاوتی از معماری و حتی از شهر رو به رو می شود. ستون های برافراشته شده آتشکده آدریان یا همان نیایشگاه آدریان بعد از ورود به حیاط عبادتگاه و دیدن درختان کاج سر به فلک کشیده از دور دیده می شوند و شما را به سوی خود می کشانند.

این عبادتگاه یا بهتر بگوییم آتشکده آدریان در خیابان سی تیر قرار دارد و قدمتی بیش از 100 سال دارد. ساختمان آتشکده آدریان دارای 6 ستون در قسمت ورودی خود است که با نمایی از سنگ سفید و کنگره ای چشم نواز بازدید کننده ها شده است. در قسمت سر ستون های سنگی این بنا می توان 4 سر گاو را مشاهده کرد و به گونه ای است که در حال حمل این ساختمان آتشکده آدریان هستند. 

گاوها برای زرتشتیان به معنی آفرینش هستند و برای شادی زرتشتیان از شاخه های انگور و برگ استفاده کرده اند.

ساختمان آتشکده آدریان اهمیت بسیار زیادی نه تنها از لحاظ معماری برای مردم و ملت داشته، بلکه از نظر تاریخی و فرهنگی نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. از زمان ورود به آتشکده آدریان محو تماشای آن خواهید شد و تنها به نحوه و شیوه ساخت این آتشکده فکر خواهید کرد.

آتش آتشکده آدریان از صبح هنگام تا شامگاه توسط موبدان پرستاری و مراقبت می شود تا خاموش نشود. منبع تغذیه این آتش هیزم و کنده است تا شعله های آن خاموش نشود.

تاریخچه آتشکده و بنای باشکوه آن

در اواخر دولت قاجار تصمیم ساخت آتشکده آدریان گرفته شد و ارباب کیخسرو شاهرخ اولین سنگ بنای معبد را گذاشت. ارباب کیخسرو در آن دوران رئیس وقت انجمن زرتشتیان بود و در سال 1293 کار ساخت آتشکده آدریان را آغاز نمود. افراد زیادی در مراسم گذاشتن سنگ بنای آدریان بودند که از جمله این فراد می توان به افراد سرشناسی مانند حاج سید نصر الله، میستر اردشیرجی، حکیم الملک، رضا قلی خان معاون وزارت معارف، مجدالسلطنه نماینده وزارت امور خارجه، محمد علی فروغی ذکاء الملک و .. اشاره کرد.

زرتشتیانی که ساکن ایران و هند بودند هزینه ساخت این بنای باشکوه تاریخی را دادند و همچنین انجمن پارسیان هندوستان نیز در ساخت آتشکده آدریان کمک کرد. ساخت آتشکده آدریان چند سال به طول انجامید و سرانجام در 1296 به اتمام رسید. 

3 آذر درهای آتشکده آدریان باز شد و مراسم سنتی طبق تشریفات مذهبی برای بازشگایی آن انجام شد. 6 پسر و دختر در همان روز 3 ساعت و نیم مانده به غروب خورشید مراسمی به نام آیین سدره پوشانی را اجرا کردند. این آیین مذهبی زرتشتیان نماد بیرونی پیروی از بینش زرتشت است که این آیین برای کودکان بین 7 تا 10 سال برگزار می شود. 

یکی از مراسم جالب این آتشکده آدریان این بوده است که آیین و تشریفات خاصی برای آوردن آتش انجام شد. آتشکده ای در یزد وجود دارد و آتش آتشکده آدریان نیز از یزد آورده شد. مراسم ویژه ای برای گذاشتن آن در آتشکده آدریان انجام شد و افراد زیادی در آن حضور داشتند.

کتیبه ای که در دیوار بیرونی شمال آتشکده آدریان وجود دارد که نوشته ای بر روی آن وجود دارد که حاکی از آن است در سال 1345 خورشیدی نمای سنگی ساختمان برای یادبود شیرمرد فرهمند گذاشته شد. 

آتشکده آدریان در دوران کنونی

در سال 1387 انجمن موبدان مدیریت آتشکده آدریان را بر عهده گرفت تا بتواند به مردم خدمات رسانی کند و از این آتشکده مراقبت کند. اما امروزه مدیریت آتشکده آدریان عوض شده و برعهده کمیسیون دینی، فرهنگی، آموزشی و ورزشی است. این کمیته مخصوص زرتشتیان بوده و آنها آتشکده آدریان را محل برگزاری آیین های زرتشتی کردند. 

آتشکده آدریان مکانی مخصوص برای گردهمایی های دینی زرتشتیان است و از آن برای مراسم مذهبی این گروهی دینی استفاده می شود. در این مکان آیین هایی مانند واج پشت، آیین درگذشتگان و نیایش مراسم نوروز و اردیبهشت روز انجام می شود. یکی از جذابیت های بسیار خاص آتشکده آدریان این است که مراسمی برای عروس و دامادها اجرا می کند تا در کنار و پای این آتشکده زندگی دو نفره خود را با کمی نیایش و عبادت آغاز کنند.

به چهار گوشه آتشکده آدریان که نگاه کنید به عناصر چهار گانه آتش، آب، هوا و خاک اشاره می کند که تاکید بر چهار آخشیج زرتشتی است. در قسمت آتشکده این مکان عناصر آتش، خاک و هوا وجود دارد و آب نیز که از عناصر دیگر است در قسمت فواره و حوض این مکان مقدس زرتشتی دیده می شود.

امروزه افرادی که علاقمند به بازدید و عکاسی از آتشکده آدریان مقدس هستند می بایست برای عکاسی خود از این مکان مجوز رسمی دریافت کنند و بدون این مجوز اجازه این کار به آنها داده نمی شود. زرتستیان زیادی در بیشتر ایام سال در این مکان حضور پیدا می کنند و گردهمایی هایی دارند.

معرفی آتشکده آدریان تهران

دلیل نام گذاری آتشکده به این نام

بیشتر افراد بازدید کننده دوست دارند درباره علت نام گذاری این مکان بدانند و بفهمند چرا آتشکده آدریان را با این نام همه می شناسند. وقتی به معنی لغوی کلمه آدریان نگاه کنید به معنی آتشکده یا آتشگاه می رسید. کلمه آدریان از دو بخش مجزا شکل گرفته است. بخش نخست آن (آدر) است که معنی آذر یا همان آتش را می دهد. بخش دوم کلمه آدریان (ان) است که در کنار هم به معنی جایی می شود که در آن آتش نگه داری می شود. البته می توان گفت که کلمات آتشدان، آدوران و آتشگاه در کل به معنی ظرف مخصوص برای نگه داری آتش است.

وقتی در میان دین زرشتی به آتشکده آدریان نگاه کنید متوجه می شوید که گاهی اوقات آن را به عنوان مسجد زرتشتی نیز می شناسند، چرا که در آن مراسم مذهبی بسیار زیادی برگزار می شود. از نام های دیگر آتشکده آدریان می توان به مواردی مانند آتشکده تهران، معبد آدریان، نیایشگاه زرتشتیان، آدروان، مسجد زرتشت، معبد زرتشتیان، معبد آدریان و .. اشاره کرد. بیشتر افراد زرتشتی این بنای مقدس و زیبا را به عنوان معبد برای خود می شناسند و سعی می کنند بیشتر از این نام استفاده کنند. 

چیز جالب که بهتر است درباره آتشکده آدریان بدانید این است که آتشی که در این مکان نگه داری می شود را آنها به عنوان آتش سپندینه می شناسند که معنی لغوی آن مقدس می شود.

آداب و رسوم ورود به آتشکده آدریان

زرتشتیان برای ورود به آتشکده آدریان آداب و رسوم خاصی را رعایت می کنند تا هیچ گونه بی احترامی به این مکان مقدس خود نکنند و دوست دارند کسانی که از آتشکده آدریان بازدید می کنند نیز این آداب و رسوم را رعایت کنند. در قسمت حیاط و در یک گوشه آن یک دست شویی کوچک وجود دارد که زرتشتیان در هنگام ورود به آتشکده دست و صورت خود را در این قسمت می شویند. 

در این گوشه این حیاط کمدی آهنی گذاشته شده است که کلاه های سفیدی در آن قرار دارد. این کلاه های سفید به نام عرقچین معروف هستند و مردان با آمدن به این مکان بعد از شستن دستان خود یکی از آنها را بر روی سر خود می گذارند. 

در همین کمد کشویی قرار دارد که روسری های سفیدی در آن قرار دارد و زنان آنها را برای ورود به آتشکده آدریان استفاده می کنند. یکی دیگر از آداب ورود به آتشکده آدریان این است که زنان و مردان باید کفش های خود را برای ورود به این مکان دربیاورند. فقط موبدان زرتشتی از انجام این کار معاف هستند. 

بعد از انجام این کارها افراد برای حضور در آتشکده آدریان آماده هستند. آنها در زمان ورود به آتشکده آدریان به صورت مستقیم حرکت می کنند. در صورتی که بخواهند می توانند لیوان هایی را از موبد بگیرند که در این لیوان ها آب و روغن و البته فتیله قرار دارد. بدین طریق می توانند وقتی به سمت آتش می روند فتیله داخل لیوان را روشن کنند و کمی دعا و نیایش کنند. 

قوانین آتشکده آدریان برای توریستان

رعایت اصول و آداب و رسوم برای ورود به آتشکده آدریان بسیار الزامی است و هر فردی باید آن را رعایت کند. بازدید کننده ها و توریستان نیز باید این قانون را رعابت کنند. 

گردشگران موظف هستند تا اول اینکه بدون کفش وارد قسمت آتشکده شوند و انجام این کار الزامی است. دوم اینکه بانوان نیز باید در زمان ورود به این مکان باید کلاه سفیدی بر سر کنند و همچنین عادت ماهیانه نباشند. سوم اینکه مردان توریست نیز باید کلاه سفیدی بر سر کنند تا که بتوانند به این مکان وارد شوند.

محوطه حیاط آتشکده

آتشکده آدریان دارای محوطه بسیار بزرگی است که دارای یک حوض بیضی در وسط خود است. این حوض قطری 8 و 4 متر دارد و در وسط آن فواره آب قرار دارد. درختان سر به فلک کشیده کاج در این حیاط گذاشته شده اند که سایه آن محیطی آرام برای بازدید کننده ها و نمازگزاران فراهم کرده است. در بیشتر اوقات سینی هایی در حیاط قرار دارد که در آن میوه های فصل برای پذیرایی نمازگزاران قسمت شده و همه از خوردن آن لذت می برند.

راه پله ای در قسمت راست آتشکده آدریان وجود دارد که از این راه پله برای رسیدن به طبقه دوم استفاده می شود. بخش سرایداری آتشکده آدریان در همین قسمت قرار دارد. 
دفتر آتشکده آدریان نیز در همین قسمت گذاشته شده که هماهنگی های لازم را در این قسمت برای بازدید انجام می دهد. 

نمازگاه یا سالن نیایش آتشکده آدریان

همانطور که گفته شد آتشکده آدریان دارای قسمتی است که آتش در آن نگه داری می شود که این قسمت توسط سالنی مخصوص نیایش و دعا از چند سمت محاصره می شود. در بیشتر مکان های مذهبی ذریح از چهار سمت باز است و می توانید به دور آن بچرخید اما در آتشکده آدریان اینگونه نیست. محل نگه داری آتش در قسمت شرقی، شمال و جنوبی باز است و در قسمت غربی بسته می شود و محدود است. یعنی می توان گفت که بازدید کننده ها نمی توانند به دور آن بچرخند. 

در سمت چپ این تالار یک کتیبه قرار دارد که در یک قاب گچ بری شده نصب شده است که یک جمله معروف بر روی آن حک شده است. در قست کف این مکان قالی هایی وجود دارد و در گوشه ها صندلی هایی را مشاهده می کنید که برای نیایش استفاده می شوند. در بیشتر اوقات افرادی در این قسمت در حال خواندن اوستا هستند. 

به گچ بری هایی که در این تالار استفاده شده نگاه کنید با رنگ زیبایی طلایی و مسی رو به رو می شوید که بر زیبایی مکان افزوده اند. چند پنجره در سالن نیایش وجود دارد که قوسی شکل هستند و بر چشم نوازی بنای آتشکده آدریان افزوده اند

قسمت مخصوص نگه داری آتش

همانطور که گفته شد در قسمت مرکزی نیایشگاه آتشکده آدریان مکانی برای نگه داری آتش وجود دارد. این مکان به صورت اتاقی بسیار کوچک است که دارای شیشه های ضخیم هستند و تا سقف ادامه دارد. آدوران یا همان آتشگاه ظرف مسی است که در داخل این اتاقک قرار دارد و با خاکستر و کنده ای در حال سوختن پر شده است. شعله کوچکی از میان این این خاکسترها برپا است که برای زرتشتیان بسیار مقدس بوده و اهمیت زیادی دارد. 

در قسمت بالایی اتاقک مخصوص نگه داری آتش چهار دودکش قرار دارد که برای خروج دود آتش از آن استفاده می شود. سقف این قسمت حدود 4 متر است و خود آدروان بر روی ستون سنگی قرار دارد.
در اتاق مخصوص نگه داری آتش آتشکده آدریان در حیاط است که و در سه سمت دیگر شیشه ای است و بازدید کننده ها می توانند از این قسمت آتش را مشاهده کنند. 

هیچ کسی اجازه ورود به این این اتاقک شیشه ای را ندارد و تنها آتش بان می تواند به این قسمت وارد شود. آتش بان یا آتش نگه دار باید این اتاق را تمیز کند و همیشه کنده در این قسمت قرار دهد تا آتش برپا بماند و خاموش نشود. 

کسی که آتش را خوراک می دهد آدوران بندگ نامیده می شود که باید از خانواده ای اشراف زاده باشد و از خانواده ای با اصالت و آزاد این وظیفه را انجام دهد. 

همچنین باید اشاره کرد که زرتشتیان مراسم خاصی برای برپایی آتش دارند و در هیچ زمانی آتشدان را هم سطح زمین قرار نمی دهند و همیشه آن را بالاتر از سطح زمین در آتشکده آدریان قرار می دهند.
در کناره این اتاق سه گاو صندوق قرار دارد که کمک های به نیازمندان، بیماران و خود ادریان در آن نگه داری می شود.

اتاق پشت آتشکده آدریان

یکی از قسمت هایی که در آن مراسم مذهبی برگزار می شود اتاق پشت آتشکده  است که در بخش غربی آتشکده قرار دهد. این اتاق مخصوص برگزاری مراسم برای افرادی است که فوت کرده اند و در میان آنها نیستند. مراسم هایی که در این اتاق برگزار می شود برای مراسم سوم، چهارم، سی روزه و سال است. البته باید گفت که این اتاق دو بخش دارد. 

•    بخش کوچک اتاق پشت آتشکده آدریان. در این بخش یک میز بزرگ وجود دارد که در اطراف آن 30 صندلی قرار دارد. همچنین یک ردیف یخچال های ویترینی در این مکان قرار دارد که از آن برای نگه داری مواد خوراکی استفاده می شود.

•    بخش بزرگ اتاق پشت آتشکده آدریان. این بخش بزرگ تر تقریبا 100 صندلی و یک میز بزرگ دارد. ابعاد این بخش چیزی حدود 40 در 15 متر است. این میز بزرگ برای چیدن مواد غذایی در مراسم مختلف زرتشتیان استفاده می شود.

عکس های بزرگان زرتشتی که فوت کرده اند در کنار میزهای آتشکده آدریان قرار دارد. از صندلی های این بخش ها برای نشستن موبد و نمازگزاران استفاده می شود. موبد بر روی صندلی در زمان عبادت می نشیند و بقیه به دعای او گوش می دهند. 

بعد از مراسم عبادت یا همان نماز زرتشتی مهمانان با صرف آجیل پذیرایی می شوند. این آجیل هفت مغز است و که به نام لرک معروف است. البته میوه هایی در این مکان وجود دارد که خود موبد شخصا آن ها را خورد می کند و بقیه مهمانان آتشکده آدریان از آن میل می کنند.

نمایی از آتشکده آدریان

قسمت آشپزخانه آتشکده

یکی از قسمت های جالب آتشکده آدریان این است که دارای یک آشپزخانه مخصوص می باشد. این آشپزخانه در قسمت انتهایی حیاط قرار دارد و دقیقا در پشت ساختمان مرکزی است. از این آشپزخانه در زمان برگزاری مراسم و پخت غذاهای خاص برای پیروان زرتشتی استفاده می شود. یکی از زیبایی های این آشپزخانه وجود دو عدد تنور نانوایی، چند پلوپز و اجاق می باشد.
در این قسمت آتشکده آدریان غذاهای خاصی سرو می شود و آشپزان خاص خود را دارد. وجود این آشپزخانه مجهز در آتشکده آدریان در کاهش هزینه های مراسم تاثیر بسیار زیادی دارد و تجهیزات زیادی در آن قرار داده شده است. 

چند سالن پذیرایی در آتشکده آدریان

در آتشکده آدریان چند سالن مختلف در سه طبقه وجود دارد که این سالن ها مخصوص مراسم مختلف است و تزئینات و دکوراسسون جذاب و ویژه ای دارند.

•    طبقه همکف آتشکده آدریان مخصوص جشن ها و مراسمات عروسی است که به نام سالن خسروی و سالن بهمن شناخته می شود. در همین طبقه سالن دیگری نیز وجود دارد که سالن ایرج نام دارد. این سالن برای مراسم درگذشتگان است و مراسم مذهبی در آن برگزار می شود.
•    طبقه اول آتشکده آدریان برای سالن غذا خوری است و دفتر مرکزی سازمان پذیرایی در این همین طبقه قرار دارد.
•    طبقه دوم آتشکده آدریان مخصوص سالنی کمی کوچک تر بوده و مخصوص برگزاری جلسات است و هیئت مدیران در این بخش جلسات خود را برگزار می کنند.

حرف آخر درباره آتشکده آدریان

همانطور که گفته شد آتشکده آدریان یکی از مکان های مذهبی زرتشتیان است و مرکز تجمع این اقلیت مذهبی محسوب می شود. در قسمت نمای بیرونی، دیوار بیرونی آتشکده آدریان آجرکاری های زیبایی را مشاهده می کنید که معماری زیبایی دارند. آتشکده آدریان در یک زمین به اندازه 1300 متر مربع ساخته شد و محل نگه داری آتش مخصوص است.

این آتشکده آدریان درست است که در ساختمانی کوچک ساخته شده اما از همان ابتدای ساخت هدف خاصی برای آن در نظر گرفته شده بود و آن هم برپایی آتشی برای عبادت زرتشتیان بود. در وسط ساختمان آتشکده آدریان آتشی روشن و شعله ور وجود دارد که از زمان ساخت این مکان در آنجا قرار دارد و شعله آن همچنان روشن است.

  • 11 دی ، 1400
  • 2687

نظر دهید