021-49029
معرفی روستای ابیانه

معرفی روستای ابیانه

ابیانه یکی از روستاهای ایران است که به روستای سرخ ایران مشهور است. این روستا در نزدیکی اصفهان و شهرستان نطنز واقع شده است، و به یاقوت سرخ بیایان های نطنز معروف است. روستای ابیانه در میانه راه کاشان-نطنز واقع شده است. این روستا یکی از مهم ترین مقاصد گردشگری در بهار و پاییز است به همین دلیل یکی از مهم ترین روستاهای گردشگری ایران روستای ابیانه است. این روستا در دامنه کوه های کرکس نطنز واقع شده است و ارتفاع آن از سطح دریا 2222 متر است و یکی از مرتفع ترین روستاهای مسکونی ایران به شمار میرود. این روستا دارای یک بافت کهن و تاریخی است که طول این بافت تاریخی 900 متر است و عرض آن به سه متر میرسد. این روستا در کنار خانه هایی که بافت کهن و قدیمی خود را حفظ کرده اند، ساکنینی دارد که هنوز بر سر فرهنگ دیرینه و غنی خود باقی مانده ان. ساکنین روستای ابیانه هنوز هم با لباس های بومی و محلی خود درون روستا تردد میکنند به همین دلیل اگر به روستای ابیانه مراجعه کنید خود را جایی در میانه ی تاریخ ایران پیدا خواهید کرد. این لباس ها برای زنان شامل چارقد های سفید با گلهای سرخ ریز میشود و برای مردان شلوار های گشاد و چین دار با پیرهن های سفید و روپوش هایی به رنگ شلوار هایشان است. شواهد بسیاری از دوره های ساسانی  سلجوقی در روستای ابیانه پیدا شده که به واسطه ی آنها قدمت این روستا را 1600 سال تخمین میزنند.

 روستای ابیانه علاوه بر بناهای تاریخی متعدد دارای المان های مذهبی بسیار زیادی نیز هست که از میان آنها میتوان به آتشکده ، امامزاده، مسجد جامع، و یک علم نخل که در ایام محرم از آن استفاده میکنند اشاره کرد. گفته میشود که ابیانه در واقع محل اقامت و استراحتی برای پادشاهان صفویه بوده است. چرا که آنها برای ییلاق کردن به نطنز سفر میکردند و در میانه را ابیانه را محلی برای استراحت خود قرار داده بودند. ابیانه دارای سه بخش جدا گانه است، این محله ها هِرده _ پایین ده، محله یوسمون، محله پَل _ بالاده نام دارند. هرده در بخش شرقی روستا قرار دارد و باقی محله ها که در غرب و جنوب واقع شده اند به طور کلی بالا ده خوانده میشوند. محله های یوسمون و بالا ده به نوعی محله های ارباب نشین ابیانه بوده اند که از بافت خانه های موجود در این محله ها این موضوع به خوبی مشخص است. 

ابیانه در زبان محلی ویونا خوانده میشود. ویون به معنی بید و ویانه به معنی بیدستان است. گویا در گذشته ابیانه بیدستان بوده است، و به همین ترتیب وینه در طول زمان به اویانه و ابیانه تغییر پیدا کرده. البته عده ای نیز معتقدند در گذشته های دور عده ای از سمت کوه های غربی در جستوجوی آب به این روستا آمده اند که ببینند در این منطقه آب پیدا میشود یا نه و به همین علت نام این مکان ابیانه شده است.

معماری ابیانه

اولین چیزی که در ابیانه توجه هرکسی را جلب میکند، رنگ سرخ خانه های آن  است. خانه های ابیانه با خاک سرخ رنگی که معدن آن در نزدیکی خود روستا قرار گرفتهاست کاهگل شده اند و این رنگ سرخ از فاصله های بسیار دور نیز خود نمایی میکند به همین سبب این روستا را روستای سرخ ایران مینامند. همانطور که گفته شد روستای ابیامه در دامنه های کوه کرکس واقع شده است به همین دلیسل در برخی از بخش ها خانه ها شکل پلکانی به خود گرفته اند و از برخی زوایا میتوان دید که این روستا را در چهار طبقه مجزا گسترش داده اند. خانه های ابیانه با رنگ سرخ کاهگلشان و رنگ سفید طاق ها و پنجره های مشبک یکی از کهن ترین روستاهای ایران است که تا حد بسیاری بافت تاریخی و کهن خود را حفظ کرده است. به همین دلیل قدم زدن در کوچه پس کوچه های این روستا و تماشای خانه های گلی آن خود به تنهایی یکی از بهترین تفریحات این روستا به شمار میرود و نظر گردشگران ایرانی و خارجی بسیاری را به خود جلب میکند. البته خانه های روستای ابیانه در ادوار مختلف دارای معماری های متفاوتی نیز بوده اند که در ادامه به بررسی هر کدام آنها خواهیم پرداخت.

•    خانه های سلجوقی: خانه هایی که در این دوره ساخته شده اند همگی فاقد حیاط اند و به جای آن همگی آنها یک ایوان جنوبی دارند که ارتفاع اغلبشان تا سطح زمین به 5 متر میرسد. به علاوه درون خانه های یک فضای باز مسقف دارند که صفه نام دارد و دور تا دور این فضا و ایوان اتاق ها و خانه بنا شده استو در عروسی ها و عزاداری ها از صفه برای برپایی مراسم های مختلف استفاده میشده است.

•    خانه های صفوی: در این دوره خانه ها دارای چهار صفه هستند و این نشان دهنده مورد توجه قرار گرفتن صفه ها در دوره صفوی است. در این دوره خانه ها به خوبی قربنه سازی شده اند و تزئینات داخلی و خارجی خانه ها نیز بیشتر از دوره های پیش است.

•    خانه های قاجاری: در دوره قاجار یک نوع رکود در روستای ابیانه حاکم بود که این رکود تا اوایل دوره پهلوی ادامه داشت. به همین سبب ساخت و سازی در این دوره در روستای ابیانه انجام نشده است و همه ی خانه ها همان خانه های ادوار گذشته اند. یک نکته ی جالب خانه های ابیانه وجود درب های دو لنگه در تمامی خانه هاست که بر روی هر کدام از لنگه های این درب ها کوبه های متفاوتی دارند. یکی از کوبه ها که سمت راست درب قرار دارد چکشی شکل است که صدای بم تری از آن حاصل میشود و نشان دهنده ی این است که کسی که در میزند مرد است. کوبه ی دیگر دایره ای شکل است و صدای زیر تری را حاصل میشود و نشانه این است که کسی که در میزند خانم است. این راه حلی بود برای اینکه کسی که در خانه است بفهمد کسی که در میزند محرم است یا نا محرم.

آتشکده هارپاک

یکی از بناهای کهن و قدیمی ایران و ابیانه آتشکده هارپاک است که  در محله میان ده ابیانه واقع شده است. این آتشکده معماری چهار طاقی دارید به این صورت که در چهار طرف آن چهار طاق بزرگ قرار گرفته و سقف آن نیز دارای یک پوشش گنبدی است. این آتشکده در زبان روستاییان و مردم محلی راشتا خوانده میشود. اما هارپاک مشتق از دو کلمه هِر به معنی زیر و پَک به معنی پله است. اما عده ای نیز این آتشکده را متعلق به مقام وزارت آژدهاک، رئیس سلسله مادها میدانند. آتشکده هارپاک مانند دیگر بناهای ابیانه در پستی و بلندی های این روستا واقع شده است. به جز این آتشکده چندین آتشکده دیگر نیز در دیگر جاهای روستای ابیانه قرار گرفته اند. از جمله آنها میتوان به آتشکده هرشوگاه در غرب ابیانه و دژآتون در میان باغ های ابیانه اشاره کرد. البته از آتشکده دژآتون چیزی باقی نمانده و تنها یک تل خاکی از کل بنای این آتشکده باقی مانده است.

مسجد جامع ابیانه

مسجد جامه ابیانه از بزرگترین مساجد این روستاست که در محله میان ده واقع شده است. این سجد دارای دو در ورودی است که یک در آن کوتاه بوده و به سمت کوچه اصلی باز میشود. این در کوچک شمارا وارد کی از شبستانهای مسجد میکند که کف آن چوبی است. این شبیتان شبستان قدیمی تر این مسجد است و یک شبستان دیگر نیز در این مسجد وجود دارد. در شبستان قدیمی یک محراب چوبی در بخش جنوبی شبستان واقع شده است که ارزش تاریخی بسیاری دارد چرا که تاریخ ان به سال 477 هجری قمری باز میگردد. یک منبر چوبی نیز در این مسجد قرار دارد که ساخت آن به دوره سلجوقیان بازمیگردد و متعلق به سال 466 هجری قمری است. تزئینات این منبر به خط کوفی بوده و بر روی آن منبت کاری هایی با نقوش  گل‌وبوته و گل هشت پر وجود دارد. بر روی درب مسجد نیز دقیقا منبت کار هایی با همین نقوش گل و بوته به کار رفته است. البته این درب ارزشمند یکبار به سرقت رفته است.

موزه مردم شناسی ابیانه

در سال 1384 یکی از ساختمان  های قدیمی ابیانه که از آن به عنوان دبیرستان استفاده میشد، مورد بازسازی و مرمت قرار گرفت تا به عنوان موزه مردم شناسی تغییر کاربری دهد. مرمت این بنا کاملا به سبک معماری خانه های ابیانه و با همان مصالح انجام گرفته است. در موزه مردم شناسی ابیانه اشیای مورد استفاده بومیان ابیانه در گذشته به نمایش گذاشته شده است. اشیایی چون ظروف پخت‌وپز، اسلحه شکاری، قرآن‌های خطی، نسخ قدیمی، وسایل کاشت، داشت و برداشت در کشاورزی، نقره‌جات و زیور آلات محلی، پوشاک سنتی، وسایل دامپروری، تصاویری از طبیعت و معماری روستا و غیره.

مسجد یوسمون

مسجد یوسمون یک بنای دو طبقه در محله یوسمون است که قدمت آن به 700 سال میرسد. این بنا یکی از بناهای قدیمی و یکی از مسجد های متعلق به اعیان نشین های ابیانه است. در طبقه دوم این بنا علمی وجود دارد که در زبان محلی آن را " شده" میخوانند. یکی از نکات جالب این مسجد جایگاه های آن است که هرکدام متعلق به یکی از خانواده های یوسمون بوده است و این جایگاه ها به طور موروثی به نسل های بعد منتقل میشده.

قبرستان قدیمی

یکی دیگر از دیدنی های دیدی ابیانه یک قرستان تاریخی و کهن است که قبل از ورودی روستا واقع شده است. این قبرستان دارای سنگ قبر هایی به صورت مثلثی شکل و ایستاده است که نمونه ی آن را در هیچ کجای دیگر ایران نمیتوانید ببنید. یک نکته بسیار جال درباره این سنگ قبر ها تصاویر حک شده بر روی آنهاست که مشخص میکند کسی که درون قبر آرمیده مرد است یا زن. اگر بر وی این سنگ ها عکس یک شانه را دیدید بدانید شخصی که آنجا دفن شده زن بوده است. از دیگر مساجد شناخته شده این روستا می‌توان به مسجد حاجتگاه، پرزله، پالیزه، مسجد پنجه علی، مسجد دم دروازه، مسجد چهل انگشت، مسجد سرچشمه و مسجد سرقنات برقه اشاره کرد.

خانقاه های ابیانه

خانقاه های ابیانه که تعداد آنها به دو عدد میرسد محلی بوده برای گردهمایی و مجالس درویشان و صوفیان که در آنها به برگزاری مراسم های مختلف و آموزش های خود میپرداخته اند. اثلی ترین خانقاه ابیانه در محله «پَ خونه قاه» یا«پَس خانقاه» واقع شده است. این خانقاه در سه طبقه مجزا و از مصالح آجر و کاهگل ساخته شد است که دارای طاق های ضربدری و تزئینات خاصی است. قدمت این خانقاه به دوره شاه عباس صفوی باز میگردد. در گذشتهاز این خانقاه به عنوان محل استراحت شاه های صفوی در تابستان ها نیز استفاده میشده است. یک خانقاه دیگر نیز به نام خانقاه اشرفه در روستای ابیانه وجود دارد.

چشمه های ابیانه

ابیانه دارای چشمه های متعددی است که همین چشمه ها علت بقای این روستا در دل کویرند. این چشمه ها در دور تا دور روستای ابیانه وجود دارند. از چشمه هایی که درغرب رویستا واقع شده اند و مهم ترین و پر آب ترین چشمه های روستا هستند میتوان به چشمه های رئیسون اشاره کرد. این دو چشمه در تمام طول سال دارای آب هستند و پر آب اند. چشمه رئیسون کمی بالا تر از آسیاب قدیمی روستای ابیانه واقع شده است. این چشمه به باور محلی ها از پای یک درخت زرشک میجوشد و به باور آنها هرکسی از آب این چشمه بنوشد عمری طولانی خواهد داشت.
 چشمه تاردر اما در شما ل روستای ابیانه واقع شده است و به قنات تاردر مشهور است. چشمه پال همون هره، هینزا و کرشک در 5 کیلومتری شمال ابیانه قرار دارند و چشمه های  پی قستان، وشاسیدرا، پاشت لیل، په کی جا، پاش یووینگا، پال هَمُون بالا از جمله چشمه هایی هستند که در جنوب ابیانه واقع شده اند.

آسیاب روستای ابیانه

در ابیانه سه آسیاب سنگی وجود دارد که هرکدام آنها در میان یک رودخانه تعبیه شده است. در زبان محلی به این آسیاب ها "آره" گفته میشود. این آسیاب ها هرکدام متعلق به یکی از محله های ابیانه است. بنابراین این آسیاب ها آره هره، آره میون و آره داریون نام دارند. بزرگ ترین آسیاب ابیانه را میتوان "آره داریون" دانست که در رودخانه داریون و در غرب ابیانه واقع شده است.

قلعه های ابیانه

ابیانه مانند بیشتر شهرهای ایران دارای قلعه است. ایرانیان از این قلعه ها برای حفظ جان و مال خود در زمان حمله دشمنان استفاده میکرده اند و حکم پناهگاهی برای آنهارا داشته است. در ابیانه نیز تعداد این قلعه ها به سه عدد میرسد. یکی از این قلعه ها قلعه ی پال هونه یا تخت هامان نام دارد که در جنوب غربی ابیانه واقع شده است و به محله یوسمون و بالا ده تعلق دارد. قدمت این قلعه را 200 سال تخمین زده اند. قلعه ی دیگر که به نام قلعه هرده خوانده میشود در شمال شرقی روستای ابیانه واقع شده است و متعلق به محله هرده استو. این قلعه دیوار های ضخیمی دارد که قطر آنها به یک مر نیز می رسد و ارتفاع دیوارهای آن 5 متر است. این قلعه بر خلاف سایر قلعه های ابیانه که از خاک رس ساخته شده اند از قلوه سنگ های بزرگ در دیواره هایش استفاده شده و همین موضوع آن را از سایر قلعه ها متمایز ساخته است. قلعه دیگری نیز به نام قلعه پاله در شمال غربی روستا واقع شده که به محله پل تعلق دارد.

کاروانسراهای روستای ابیانه

ایران به دلیل قرار گرفتنش بر سر راه جاده ابریشم یکی از کشورهایی است که تعداد بسیار زیادی کاروانسرا در خود جای داده است. تعداد این کاروانسراها در مناطق کویری بیشتر هم میشوند. در روستای ابیانه نیز به عنوان یک روستای کویری تعداد دو کاروانسرا وجود دارد که در غرب روستا قرار ارند. اولین کاروان سرای ابیانه توسط زنی به نام فاطمه زاغول بنا شده است. این کاروانسرا علاوه بر محل اسکان مسافران به محلی برای داد و ستد نیز تبدیل شده بود. البته چیز زیادی از این کاروانسرا باقی نمانده است. علاوه بر کاوانسراها مکانهایی برای کاروانهای شتر نیز وجود داشته است که به اشترخانه ها معروف بوده اند. اشتر خانه ها بناهایی با سقف های بلند بوده اند که هرکدام در اختیار یک کاروان قرار میگرفتند. جالب است بدانید شتر خانه ها متعلق به افراد ثروتمند ابیانه بوده اند که تنها برای ثواب این مکان ها را در اختیار کاروان ها قرار میداده اند.  از جمله اشترخانه های ابیانه میتوان به شیرازی یا شترخون شیرازی در محله یوسمون، خانه جعفره یا شترخون جعفره، شترخون مظفره، شترخون تقی میر شاه علی اشاره کرد.

حمام های سنتی ابیانه

در ابیانه نیز مانند دیگر شهر های ایران حمام ها و خزینه های عمومی وجو داشته است. در ابیانه اما تعداد این دو حمام دو عدد بوده چرا که حمام محله بالا و پایین ده از یکدیگر مجزا بوده اند. این حمام ا قبلا با سوخت گون کار میکردند. حمام پایین ده مخروبه شدهاماحمام محله بالا همچنان مورد استفاده قرار میگیرد. در گذشته زنان برای استفاده از حمام به حمامی یک قرص نان میدادند و مردان پول پرداخت میکردند. اما پسران جوان تا قبل از ازدواج لازم نبوده برای رفتن به حمام بهایی پرداخت کنند. امروزه اما در ورودی حمام صندوقی قرار داده شده تا هرکسی هزینه ی حمام را در آن صندوق بگذارد. 

بهترین زمان سفر به ابیانه

ابیانه آب و هوای معتدل و مطبوعی دارد. آب و هوای ابیانه را میتوان اندکی شبیه به آب و هوای مدیترانه ای دانست. این روستا کمترین دمای خود را در دی ماه تجربه میکند و در این ماه بارش برف و بارندگی مداورم در ابیانه دیده میشود. در تیر ماه نیز ابیانه بیشترین دما را دارد و در اواخر تیر ماه هوا کم کمک خنک میشود. بنا بر این در تمام فصول میتوان به ابیانه سفر کرد و از زیبایی های آن اذت برد. با این حال در بهار که تمام درختان این روستا غرق در شکوفه میشوند و در پاییز که رنگ زرد برگ درختان در کنار سرخی خانه ها تصایر دلربابب را میسازند، ابیانه دیدنی تر است. البته در زمستان و در روزهایی که برف این روستار ا سفید پوش کرده است تضاد رنگ سفید برف و سرخی خانه ها نیز تصاویر زیبایی را رقم میزند که این روستا را دیدنی و جذاب تر میکند. 

مسیر دسترسی به ابیانه

همانطور که گفته شد ابیانه در 35 کیلومتری نطنز واقع شده است. اگر قصد دارید از تران به ابیانه بروید بهتر است از طریق بزرگراه خلیج فارس که قم را به اصفهان متصل میکند به این روستا بروید. از طریق این جاده که در  50 کیلومتری جنوب شهر کاشان و 18 کیلومتری شمال شهر نطنز از اتوبان جدا می‌شود پس از عبور از پاسگاه و با طی 20 کیلمتر از روستاهای هنجن، یارند، کمجان، برزه و طره میگذرید تا نهایتا به روستای ابیانه برسید. البته ورود خودرو به بافت تاریخی این روستا ممنوع است و باید قبل از روستا خودرو را پارک کرده و باقی مسیر را پیاده و قدم زنان بروید.

  • 28 تیر ، 1400
  • 105

نظر دهید